Kuzeybatı Alaska’daki 200’ü aşkın akarsuda saptanan turuncu renk anomalisi ve kimyasal bozulmanın, küresel ısınma sonucu çözülen donmuş toprağın yol açtığı doğal asit kaya drenajından ileri geldiği tespit edildi. AGU Advances dergisinde paylaşılan bulgular, Brooks Sıradağları çevresindeki bakir ekosistemlerde meydana gelen ağır metal sızıntılarını ayrıntılarıyla ortaya koydu.
Bilim insanlarının 2022-2024 döneminde altı farklı su havzasından topladığı numuneler, permafrost katmanlarının erimesiyle yer altı sularının derinlerdeki sülfürlü kayalara ulaştığını gösterdi. Hava ve suyla temas ederek sülfürik asit üreten bu mineraller; çinko, nikel, alüminyum, demir, kadmiyum ve nadir toprak elementlerini suya karıştırdı. Üst havzalarda 8,3 seviyesinde ölçülen medyan pH değerinin yamaç sızıntılarında 3,2’ye kadar gerilediği, bu kaynaklardaki birleşik metal ve sülfat yoğunluğunun ana yataklardan binlerce kat fazla olduğu belirlendi.
Ağır Metaller Kilometrelerce Taşınıyor
Ana nehirler yan kollardan gelen yoğun asidi nötrleme eğilimi gösterse de metallerin ve sülfatın akıntı boyunca yayılması engellenemiyor. Salmon Nehri’nin 103 kilometrelik güzergâhında yapılan analizlerde, etkilenen kolların katılımıyla sülfat yoğunluğunun litrede 25 miligramdan 280 miligrama, nikel miktarının ise litrede 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma çıktığı ve bu tablonun nehir hattı boyunca korunduğu saptandı.
Kimyasal Zirve 2019 ve 2020 Yıllarında Yaşandı
Wulik ve Agashashok nehir sistemlerindeki uzun vadeli veriler, kimyasal artışın kademeli bir seyir yerine 2019 ile 2020 yıllarında ani bir sıçrama yaptığını ve Wulik Nehri’ndeki toplam çinko seviyesinin yüzde 770 oranında yükseldiğini ortaya koydu. Değişimin, bölgenin en sıcak ve en yoğun kar yağışına sahne olan 2018-2019 kışında kalın kar örtüsünün toprağı yalıtarak donmayı engellemesi ve çözülmeyi derinleştirmesiyle tetiklendiği bildirildi. 2021-2024 periyodunda Wulik Nehri’nde çinko ve sülfat değerlerinin yeniden düşüşe geçmesi geçici bir iyileşme süreci olarak değerlendirilirken, mekanizmanın kesin işleyişinin henüz netlik kazanmadığı kaydedildi.
