Arap Yarımadası’nda 2018 yılında peş peşe yaşanan iki kasırganın Rubülhali Çölü’nde oluşturduğu göller, çöl çekirgelerinin kontrolsüzce üremesine neden oldu. Üç nesilde sayıları 8 bin kat artan devasa sürüler, Doğu Afrika ve Güney Asya’ya yayılarak son 70 yılın en geniş çaplı tarımsal istilasını tetikledi.
Mekunu Kasırgası Mayıs 2018’de, Luban Kasırgası ise aynı yılın Ekim ayında Umman ile Yemen’in belirli kesimlerine 100 ila 300 milimetre yağış bıraktı. Bölge ortalamasının yaklaşık beş katı seviyesindeki bu yağış miktarı, Rubülhali Çölü genelinde geçici su birikintileri yaratarak kütlesel çoğalma için uygun nem ortamını sağladı.
Elverişli sıcaklık ve nem dengesi, böceklerin üç kuşak boyunca fark edilmeden çoğalmasını mümkün kıldı. Bu süreçte yumurtadan çıkış 2 hafta, larvaların olgunlaşması 6 hafta ve ergenlerin yumurtlama aşamasına gelmesi 3 hafta sürdü. Popülasyonun nesil başına 20 kat genişlemesiyle birlikte, üç ardışık neslin sonunda toplam çekirge sayısı başlangıç seviyesinin yaklaşık 8 bin katına ulaştı. Kuruyan arazinin ikinci fırtınayla yeniden ıslanması çoğalma döngüsünü kesintisiz tutarken, Ocak 2019’da sürüler Suudi Arabistan ve Yemen geneline yöneldi.
Tüketim Kapasitesi ve Coğrafi Yayılım
Ortalama 2 gram ağırlığındaki bir çöl çekirgesi, her gün kendi vücut ağırlığı kadar bitki örtüsü yiyor. Yoğun nüfus artışıyla davranışları değişen böcekler, kilometrekarede 40 ila 80 milyonluk dev sürüler teşkil ediyor. Günde 150 kilometre yol alabilen bir kilometrekarelik tek bir sürü, yaklaşık 35 bin insanın günlük besinine denk gelen 160 ton yeşil bitkiyi tüketebiliyor.
Sürüler 2019 ilkbaharında Aden Körfezi’ni aşarak Etiyopya ve Somali’ye varırken doğu yönünde İran, Pakistan ve Hindistan’a kadar ilerledi. Doğu Afrika’daki krizi derinleştiren Aralık 2019 tarihli Pawan Kasırgası’nın ardından, Kenya 2020 başında son 70 senenin en ağır istila dalgasıyla karşı karşıya kaldı.
Müdahalenin gecikmesinde ve takip sürecinin aksamasında şu etkenler rol oynadı:
Yemen ve Somali’deki çatışmaların üreme alanlarında saha incelemesi yapılmasını engellemesi
Doğu Afrika Çöl Çekirgesiyle Mücadele Örgütü bünyesindeki kaynakların yetersiz kalması
COVID-19 pandemisine bağlı olarak pestisit tedarikinde ve uzman hareketliliğinde yaşanan aksamalar
Hint Okyanusu’nun kuzeybatısında 2018’de 2 adet görülen kasırga sayısının 2019’da 8’e çıkarak 1976’dan bu yana en yüksek seviyesine ulaştığı bildirildi. Okyanus yüzeyindeki sıcaklık artışlarının benzer felaketlerin tekrarlanma ihtimalini yükselttiği kaydedildi.
